Τα πρόσφατα γεγονότα που ήρθαν στο φως για φαινόμενα διαφθοράς σε Υπηρεσίες Δόμησης της Αττικής δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως ένα ακόμη «μεμονωμένο περιστατικό». Δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία. Είναι η ορατή κορυφή ενός βαθύτερου, χρόνιου και συστημικού προβλήματος, που έχει διαμορφωθεί μέσα από την αποδυνάμωση της δημόσιας διοίκησης, την πολυνομία, την αδιαφάνεια, την υποστελέχωση, τις πολιτικές παρεμβάσεις και την εμπλοκή ιδιωτικών και δημόσιων συμφερόντων γύρω από τη γη, την οικοδομή, τις άδειες, τις χρήσεις γης και την υπεραξία του χώρου.
Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ καταδικάζει απερίφραστα κάθε φαινόμενο χρηματισμού, εκβιασμού, εμπορίας επιρροής, παράβασης καθήκοντος και συναλλαγής. Καμία υπηρεσιακή θέση και καμία επαγγελματική ιδιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μηχανισμός ιδιοποίησης δημόσιας εξουσίας προς ίδιον όφελος. Η πολεοδομική νομιμότητα δεν είναι εμπόρευμα. Η οικοδομική άδεια δεν είναι αντικείμενο παζαριού. Ο δημόσιος έλεγχος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ιδιωτικό μηχανισμό εξυπηρέτησης.
Ταυτόχρονα, αρνούμαστε τη βολική και υποκριτική λογική της συλλογικής ενοχοποίησης. Δεν θα επιτρέψουμε η υπόθεση να μετατραπεί σε αντιπαράθεση ανάμεσα σε μηχανικούς του Δημοσίου και ελεύθερους επαγγελματίες. Δεν είναι όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι διεφθαρμένοι. Δεν είναι όλοι οι ελεύθεροι επαγγελματίες συνένοχοι. Η μεγάλη πλειονότητα των μηχανικών, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, εργάζεται μέσα σε δύσκολες συνθήκες, με ευθύνη, επιστημονική επάρκεια και επαγγελματική αξιοπρέπεια.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ατομικό. Είναι θεσμικό, διοικητικό, πολιτικό και ταξικά προσδιορισμένο. Είναι προϊόν ενός συστήματος που επί χρόνια γνωρίζει, ανέχεται, αναπαράγει και αξιοποιεί τη δυσλειτουργία. Ενός συστήματος που αφήνει τις Υπηρεσίες Δόμησης υποστελεχωμένες, χωρίς επαρκή τεχνική και νομική υποστήριξη, χωρίς ενιαίες διαδικασίες, χωρίς σαφή ελεγκτικά πρωτόκολλα, χωρίς πραγματική θωράκιση των υπαλλήλων απέναντι σε πιέσεις και χωρίς ουσιαστική λογοδοσία εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να μένει στο απυρόβλητο ο τρόπος με τον οποίο συγκροτούνται οι θεσμικές εκπροσωπήσεις και οι μηχανισμοί επιρροής γύρω από το ΤΕΕ. Είναι κοινό μυστικό ότι οι εκπροσωπήσεις του ΤΕΕ στα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, στις Επιτροπές Διαγωνισμών και σε κάθε είδους αμειβόμενες επιτροπές κατανέμονται, σε μεγάλο βαθμό, μέσα από παραταξιακές και κομματικές ισορροπίες. Η σχέση της κυβερνητικής παράταξης του Προέδρου του ΤΕΕ, της ΔΚΜ και της κυβέρνησης, μαζί με τη συμμαχία που διοικεί το ΤΕΕ από το 2015, δηλαδή τη ΔΚΜ, τη ΔΗΣΥΜ και τις παρατάξεις που τις στηρίζουν, όπως η ΕΛΕΜ και η ΔΗΠΑΜ, δημιουργεί σοβαρό ζήτημα θεσμικής διαφάνειας και δημόσιας λογοδοσίας.
Ακόμη σοβαρότερα ερωτήματα προκαλούν οι αναφορές ότι αρκετά από τα πρόσωπα που φέρονται ως εμπλεκόμενα στο κύκλωμα εμφανίζονται ως μέλη ή υποψήφιοι συγκεκριμένων παρατάξεων, μεταξύ των οποίων η ΕΛΕΜ και, σε περισσότερες περιπτώσεις, η ΔΚΜ, ενώ έχουν ήδη υπάρξει παραιτήσεις σε υψηλό επίπεδο, όπως του Γενικού Γραμματέα Χωροταξίας και του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Πολιτισμού. Εφόσον τα στοιχεία αυτά επιβεβαιωθούν πλήρως, δεν μιλάμε για τυχαίες ατομικές αποκλίσεις, αλλά για σύστημα σχέσεων, προσβάσεων και αλληλεξαρτήσεων που πρέπει να διερευνηθεί χωρίς καμία πολιτική προστασία.
Η διαφθορά δεν γεννιέται στο κενό. Γεννιέται όταν η νομοθεσία είναι δαιδαλώδης και γεμάτη εξαιρέσεις, όταν οι εγκύκλιοι αναιρούν η μία την άλλη, όταν οι έλεγχοι περιορίζονται στο όνομα της «επιτάχυνσης», όταν η δημόσια διοίκηση αποψιλώνεται και μετά κατηγορείται ότι δεν λειτουργεί. Γεννιέται όταν πολίτες και επαγγελματίες ωθούνται να αναζητήσουν «άκρη» για να κινηθεί ένας φάκελος και όταν ισχυρά οικονομικά συμφέροντα πιέζουν για παράκαμψη κανόνων. Γι’ αυτό και οι ευθύνες πρέπει να αναζητηθούν σε όλα τα επίπεδα: σε δημόσιους λειτουργούς, ιδιώτες μηχανικούς, επιχειρηματίες ή διαμεσολαβητές που συμμετείχαν σε τέτοιες πρακτικές, εφόσον αυτό αποδειχθεί, αλλά και σε διοικήσεις και κυβερνήσεις που διατήρησαν ένα πολεοδομικό σύστημα περίπλοκο, ασταθές και ευάλωτο σε πελατειακές σχέσεις.
Η απάντηση, επομένως, δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Δεν αρκούν μερικές συλλήψεις, προσωρινές μετακινήσεις υπαλλήλων ή μια ακόμη εξαγγελία για ψηφιοποίηση. Η ψηφιοποίηση χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους μπορεί απλώς να επιταχύνει την αυθαιρεσία. Δεν αρκεί η μεταφορά αρμοδιοτήτων από τον έναν φορέα στον άλλον, όταν παραμένουν άθικτες οι ίδιες παθογένειες. Χρειάζεται πλήρης καταγραφή του προβλήματος, θεσμική αναγνώριση των αιτιών του και ιεραρχημένο σχέδιο ανασυγκρότησης των Υπηρεσιών Δόμησης και του συστήματος πολεοδομικού ελέγχου.
Η παράταξή μας, σε κάθε Αντιπροσωπεία, σε κάθε Διοικούσα του ΤΕΕ και με κάθε ευκαιρία στον δημόσιο λόγο, είχε έγκαιρα αναδείξει τα ζητήματα διαφάνειας, θεσμικής θωράκισης και αποκομματικοποίησης των διαδικασιών που συνδέονται με την έκδοση οικοδομικών αδειών. Είχαμε καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις για τον ρόλο του ΤΕΕ και του ΥΠΕΝ, ζητώντας σαφείς απαντήσεις για τις αντιφατικές εγκυκλίους, την εφαρμογή της νομολογίας, το καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ και τις διατάξεις του ΝΟΚ, ώστε να μη μετατρέπεται κάθε υπάλληλος και κάθε Υπηρεσία Δόμησης σε αυτοσχέδιο ερμηνευτή της νομοθεσίας. Είχαμε, επίσης, αναδείξει τον προβληματικό τρόπο συγκρότησης των επιτροπών που εμπλέκονται στις εγκρίσεις οικοδομικών αδειών, όπως τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, τα ΣΥΠΟΘΑ, το ΚΕΣΑ και το ΚΕΣΥΠΟΘΑ, καθώς και των επιτροπών παρακολούθησης και επίβλεψης ΤΠΣ και ΕΠΣ, όπου η επιλογή εκπροσώπων γίνεται, στη μεγάλη της πλειοψηφία, χωρίς θεσμοθετημένη, διαφανή και αντικειμενική διαδικασία, αλλά με παραταξιακά και κομματικά κριτήρια. Είχαμε επισημάνει και την απόσυρση, από την κυβέρνηση της ΝΔ, της διάταξης του ν. 4495/2017 που προέβλεπε τη συμμετοχή κάθε μέλους στα όργανα μόνο μία φορά, γεγονός που αποδυνάμωσε ακόμη περισσότερο τις εγγυήσεις διαφάνειας.
Όλα αυτά τα είχαμε καταγγείλει επανειλημμένα και με στοιχεία, διότι δημιουργούν τις προϋποθέσεις για χρηματισμό, διαπλοκή, αδιαφάνεια και ατιμωρησία. Αν οι προτάσεις και οι παρεμβάσεις μας είχαν εισακουστεί, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί πολλές από τις παθογένειες που σήμερα αποκαλύπτονται με τον πιο επώδυνο τρόπο και, κυρίως, θα είχε προστατευθεί ουσιαστικά το κύρος του ΤΕΕ και των μελών του, τα οποία στη συντριπτική τους πλειοψηφία υπηρετούν την επιστήμη τους με γνώμονα την εφαρμογή του νόμου και το δημόσιο συμφέρον.
Θεωρούμε αναγκαία την άμεση και πλήρη διερεύνηση όλων των καταγγελιών, χωρίς συγκάλυψη, εξαιρέσεις ή πολιτικές προστασίες. Την απόδοση ποινικών, πειθαρχικών και διοικητικών ευθυνών σε κάθε εμπλεκόμενο, ανεξαρτήτως θέσης ή σχέσεων εξουσίας. Την προστασία όσων υπαλλήλων και επαγγελματιών καταγγέλλουν πιέσεις, εκβιασμούς και παράνομες πρακτικές. Την ουσιαστική στελέχωση των ΥΔΟΜ με μόνιμο επιστημονικό προσωπικό, την απλοποίηση και κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας, την αποσύνδεση των πολεοδομικών αποφάσεων από πελατειακές και επιχειρηματικές πιέσεις και την κατοχύρωση του ΤΕΕ ως επιστημονικού φορέα δημόσιας λογοδοσίας.
Το ΤΕΕ δεν μπορεί να σιωπά ούτε να περιορίζεται σε γενικόλογες διαπιστώσεις. Οφείλει να υπερασπιστεί την αξιοπρέπεια του τεχνικού κόσμου, αλλά και να απαιτήσει κάθαρση όπου υπάρχουν ευθύνες. Να προστατεύσει τους μηχανικούς που εργάζονται έντιμα, αλλά και να συγκρουστεί με τις πρακτικές που απαξιώνουν το επάγγελμα. Να διεκδικήσει ένα πολεοδομικό σύστημα που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, την ασφάλεια των κατασκευών, την προστασία του περιβάλλοντος, τη νομιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η διαφθορά στις πολεοδομίες δεν είναι απλώς ζήτημα ατομικής ηθικής παρεκτροπής. Η λύση δεν είναι να μεταφερθεί η ευθύνη από τον έναν κλάδο στον άλλον ούτε να στοχοποιηθεί συλλογικά ο δημόσιος υπάλληλος ή ο ελεύθερος επαγγελματίας. Η λύση είναι η ριζική αλλαγή του συστήματος που παράγει, συντηρεί και συγκαλύπτει τη διαφθορά: ένα νέο δημόσιο, διαφανές, δημοκρατικά ελεγχόμενο και κοινωνικά υπεύθυνο πολεοδομικό σύστημα.
Η νομιμότητα στον χώρο, η προστασία του περιβάλλοντος, η ασφάλεια των κατασκευών και η αξιοπρέπεια των μηχανικών δεν μπορούν να είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ θα σταθεί απέναντι σε κάθε μορφή διαφθοράς, αλλά και απέναντι στο ίδιο το σύστημα που τη γεννά.
ΣΥΜΜΑΧΙΑ για ένα προοδευτικό ΤΕΕ 