Από το δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής, μέχρι και πριν τον 20^ο αιώνα, μέχρι τον φεουδαρχικό στις αρχές του 20^ου αι. και έως τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής σήμερα, οι σχέσεις εργασίας εξελίσσονται και μεταλλάσσονται. Στον 21^ο αι. οι διάφορες μορφές εργασίας έχουν αλλάξει άρδην και συνεχώς προσαρμόζονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης αγοράς. Η προσαρμογή αυτή είναι στις πλείστες των περιπτώσεων εις βάρος των εργαζομένων, αφού τα μοντέλα που ακολουθούνται ανταποκρίνονται στις ανάγκες του κεφαλαίου.

Σε ολόκληρο τον καπιταλιστικό κόσμο οι εργασιακές σχέσεις αλλάζουν άρδην συν τω χρόνω. Νέα μοντέλα εταιρικής διακυβέρνησης δημιουργούνται και οι σχέσεις εργοδοτών και εργαζομένων προσαρμόζονται. Η Ελλάδα ακολουθεί τις εξελίξεις, όπως πάντα, με διαφορά φάσης.

Πάντα; Όχι πάντα. Στα εργασιακά εδώ και χρόνια, η χώρα μας «καινοτομεί». Η γενιά των «μπλοκάκηδων» είναι μια παγκόσμια πρωτοτυπία, η οποία έχει εδραιωθεί στην αγορά εργασίας. Η ευέλικτη αυτή μορφή σχέσης, η οποία αποτελεί μια ετεροβαρή σχέση μεταξύ των δύο μερών, μοιράζοντας ουσιαστικά τα ρίσκα και τα οφέλη ανομοιόμορφα, αποτελεί την συνηθέστερη  μορφή εργασιακής σχέσης κυρίως στους νέους επιστήμονες.

Είναι αξιοσημείωτο πως ακόμα και σήμερα, οι άλλες χώρες δεν υιοθετούν αυτήν την παγκόσμια πρακτική, παρ΄ όλο που εφευρίσκουν συνέχεια νέα είδη εργασιακών σχέσεων. Μια τέτοια, νέα μορφή εργασιακής σχέσης η οποία αποτελεί παγκόσμια πρακτική και έχει ξεκινήσει και στη χώρα μας να βρίσκει έρεισμα, είναι το καθεστώς των εργολαβικών-ενοικιαζόμενων εργαζομένων.

Σύμφωνα με αυτή την πρακτική, εταιρίες που αναζητούν υπαλλήλους δεν προχωρούν στην άμεση πρόσληψή τους, αλλά τους νοικιάζουν από άλλες εταιρίες μεσάζοντες πληρώνοντας σε αυτές ένα ποσοστό επί του μισθού, ως εργολαβικό όφελος. Δημιουργείται δηλαδή ένα τρίγωνο μεταξύ δύο εταιριών και του εργαζομένου, με το οποίο παρακάμπτονται τόσο οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, όσο και οι εσωτερικοί κανονισμοί της εταιρείες που δέχεται τις υπηρεσίες του εργαζομένου. Στο εξωτερικό η σχέση αυτή παραμένει, παρόλα αυτά, μια σχέση μισθωτής εργασίας .

Στην Ελλάδα, έχει αρχίσει να εφαρμόζεται αυτό το μοντέλο, τόσο σε ιδιωτικές όσο και σε δημόσιες  επιχειρήσεις. Η διαφορά με το μοντέλο του εξωτερικού είναι πως στην Ελλάδα γίνεται χρήση και της Ελληνικής πατέντας των μπλοκάκηδων εν αντιθέσει με το εξωτερικό, που η σχέση είναι με σύμβαση ορισμένου χρόνου. Έτσι στο ελαστικό αυτό μοντέλο εργασίας προστίθεται ένας ακόμα βαθμός ελευθερίας κατά το ελληνικό φαινόμενο, προσδίδοντας έτσι στον εργαζόμενο ακόμα μεγαλύτερη αβεβαιότητα και αφαιρώντας του κεκτημένα προνόμια και παροχές.

Το επόμενο στάδιο στην εξέλιξη των νέων μορφών εργασίας, μας έρχεται πάλι από το εξωτερικό, είναι οι ωριαίες συμβάσεις. Σε αυτήν την περίπτωση ο εργαζόμενος αναγκάζεται στη σύναψη ωριαίων συμβάσεων οι οποίες ανανεώνονται όταν λήγουν, στερώντας του έτσι κάθε δυνατότητα να διεκδικήσει άδειες, επιδόματα, υγειονομική περίθαλψη, ασφάλεια αλλά και τα δικαιώματά του σε περίπτωση απόλυσης.

Τα επόμενα χρόνια οι μεταβολές στις εργασιακές σχέσεις θα είναι ραγδαίες. Το ερώτημα που τίθεται σήμερα λοιπόν είναι: Θα παραμείνουμε θιασώτες στις εξελίξεις οι οποίες μας αγγίζουν άμεσα, ή θα προετοιμαστούμε ώστε να ορίσουμε εμείς τους όρους με τους οποίους θα πορευτούμε και θα δημιουργήσουμε στο μέλλον.

Ευάγγελος Ματράγκος

Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, MSc