Τροποποιήσεις των συμβάσεων παραχώρησης αυτοκινητοδρόμων: δέκα ερωτήματα και ένα συμπέρασμα για το ΤΕΕ και τον Πρόεδρό του

 Μικρή εισαγωγή

Θα παραβιάζαμε ανοικτές θύρες αν ισχυριζόμασταν ότι οι συμβάσεις παραχώρησης για την κατασκευή των αυτοκινητοδρόμων στην Ελλάδα αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικό θέμα τόσο για τους άμεσα εμπλεκόμενους στα έργα αυτά όσο και για πολύ μεγάλο ποσοστό των πολιτών της χώρας μας. Αυτό αιτιολογείται εύκολα από την ίδια την έκταση των έργων, αλλά και από το πρόσθετο στοιχείο της γνωστής σε όλους αναστολής των εργασιών στα τέσσερα από τα πέντε έργα ήδη από το καλοκαίρι του 2011.

Τον τελευταίο, μάλιστα, χρόνο οπότε βρίσκονταν σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις του ελληνικού δημοσίου με τους παραχωρησιούχους, την ΕΕ και τις τράπεζες για την επανεκκίνηση των έργων, και ήταν εξαιρετικά μεγάλη η βιασύνη να επιτευχθούν οι κατάλληλες συμφωνίες, τα σχετικά δημοσιεύματα ήταν καθημερινά και πολλά, στοιχείο επίσης ενδεικτικό της «εμπορικότητας» του θέματος.
Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα το ΤΕΕ, μόλις τον Μάιο του 2013, με απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής (ΑΔΑ: ΒΕΧ746Ψ842-ΣΝΒ), αφού εισαγωγικά περιέγραφε με μελανά χρώματα τη γενική εικόνα της χώρας, αλλά και τα πολλαπλά προβλήματα των ίδιων των έργων, ανακοίνωνε την ίδρυση Παρατηρητηρίου για τα έργα παραχώρησης «προκειμένου να ενημερώνει τον ελληνικό λαό και τον τεχνικό κόσμο αξιόπιστα και για να διαμορφώνει προτάσεις τόσο για την πορεία των έργων όσο και τη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος». Και παρακάτω, στην ίδια απόφαση, αναφέρονταν «Στο πλαίσιο λειτουργίας του Παρατηρητηρίου των έργων παραχώρησης θα συγκροτηθούν κλιμάκια επί τόπου επισκέψεων των εργοταξίων, καταγραφής του στελεχιακού δυναμικού που εργάζεται σε αυτά και των εργασιών που υλοποιούνται. Θα ζητηθούν, επίσης, στοιχεία για τη χρηματοδότηση των έργων, τις αποκλίσεις του συμβασιοποιημένου σχεδιασμού, των διελεύσεων πολιτών σε κοντινές αποστάσεις από τον τόπο διαμονής τους, το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, τις καθυστερήσεις υποχρεώσεων τόσο του δημόσιου όσο και των σχημάτων παραχώρησης».

Τελευταία πράξη του δράματος: την Τετάρτη 11/12/2013 κυρώθηκαν από την Ολομέλεια της Βουλής οι «Συμφωνίες Τροποποίησης των Συμβάσεων Παραχώρησης των μεγάλων οδικών έργων», μετά από διήμερη συζήτηση. Είχε προηγηθεί, επί μία εβδομάδα ενωρίτερα, εξαντλητική συζήτηση του θέματος στην Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, όπου, στη συνεδρίαση της Τετάρτης 4/12/2013, έλαβε μέρος και ο Πρόεδρος του ΤΕΕ (http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/ToKtirio/Fotografiko-Archeio/# 8ca8e04d-b6b5-4465-8d50-22400406123c). Η ομιλία του Προέδρου του ΤΕΕ στην Επιτροπή απείχε προκλητικά από όλα τα ζέοντα θέματα των τροποποιούμενων συμβάσεων και, εκ των πραγμάτων, αποτέλεσε το «κερασάκι στην τούρτα» μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς του ΤΕΕ και του Προέδρου του ως προς το θέμα των συμβάσεων παραχώρησης. Αυτή η συμπεριφορά, η οποία διαθέτει έντονα στοιχεία αναχωρητισμού, κωλυσιεργίας και στρεψοδικίας, μας υποχρεώνει στην παρούσα δημόσια παρέμβαση.

Τα ερωτήματα…

Από τη μία πλευρά, και όσον αφορά την τακτική του ΤΕΕ (αλλά και του Προέδρου του) ως προς το ζήτημα, οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι ακολούθησε μία πολιτική που μόνο ως παρελκυστική μπορεί να χαρακτηριστεί -το λιγότερο. Προς επίρρωση τούτου παρατίθενται τα εξής αυτονόητα ερωτήματα:

1. Γιατί το ΤΕΕ άργησε τόσο πολύ να ασχοληθεί με το θέμα των «παγωμένων» έργων; Ήδη επί δύο ολόκληρα χρόνια τα εργοτάξια είχαν εγκαταλειφθεί και οι εργαζόμενοι στα έργα είχαν χάσει τη δουλειά τους, οι οδηγοί χρησιμοποιούσαν ημιτελείς και επικίνδυνους δρόμους καταβάλλοντας, ωστόσο, πανάκριβα διόδια, πολίτες διώκονταν για τη συλλογική δράση τους απέναντι στην κατάσταση αυτή κλπ. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες μηχανικοί, μέλη του ΤΕΕ (μελετητές, σύμβουλοι, εργοταξιακοί κ.ά.), που εμπλέκονταν στα έργα, περίμεναν την κατάληξη των διαπραγματεύσεων για να καταλάβουν ποια θα μπορούσε να είναι η επαγγελματική τους προοπτική ως προς αυτά. Το ΤΕΕ πού ήταν;
2. Γιατί όταν το ΤΕΕ ασχολήθηκε επιτέλους με τα «παγωμένα» έργα το έκανε με τέτοιον τρόπο ώστε να μην αναφερθεί επ’ ουδενί στα πραγματικά προβλήματα των έργων αυτών και στην επιζητούμενη μέσω των διαπραγματεύσεων επίλυσή τους; Εκτός και αν δεχθούμε ότι η συγκρότηση συνεργείων για επί τόπου καταγραφή του στελεχιακού δυναμικού που εργάζεται στα εργοτάξια και των εργασιών που εκτελούνται (!) έχει σχέση με την πραγματικότητα των -μη εκτελούμενων, ωστόσο- έργων και, κυρίως, με το μέλλον τους μέσω των τροποποιημένων συμβάσεων παραχώρησης. Το ίδιο ισχύει και για τα χύδην στοιχεία που «θα ζητηθούν»: είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιληφθεί κανείς σε τι θα βοηθούσαν το ΤΕΕ να παρέμβει ουσιαστικά στην κρίσιμη συγκυρία, προς «διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος» βεβαίως. Ή, μήπως, το βοήθησαν;
3. Γιατί το ΤΕΕ δεν διεκδίκησε να πληροφορηθεί αρμοδίως τα σχετιζόμενα με την πορεία και τα προβλήματα των έργων και με την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων, ώστε να αποκτήσει έγκυρη γνώση επί των προβλημάτων που είχαν παρουσιαστεί και επί των προτάσεων που είχαν κατατεθεί; Θεωρούσε ότι είναι αντικείμενο εκτός αρμοδιότητάς του; Θεωρούσε ότι είναι προτιμότερο ή, απλώς, αρκετό να μεμψιμοιρεί για την έλλειψη «επίσημης ενημέρωσης»;

Από την άλλη πλευρά, και όσον αφορά πλέον την ουσία του θέματος, ανακύπτουν τα επόμενα επίσης αυτονόητα, καίρια και, προφανώς, ρητορικά ερωτήματα για το ΤΕΕ και τον Πρόεδρό του (μιλάμε για τις αδρές γραμμές, όχι για λεπτομέρειες):

1. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως το ελληνικό δημόσιο είχε αποδεχθεί την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για τη διακοπή των εργασιών και ότι είχε απεμπολήσει το δικαίωμά του να επικαλεστεί τη συμβατική υποχρέωση των παραχωρησιούχων να διασφαλίζουν ανά πάσα στιγμή τη χρηματοδότηση των έργων;
2. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως στην πράξη ακυρώνεται πλέον το περίφημο επιχειρηματικό ρίσκο των παραχωρησιούχων εφ’ όσον το σχετικό βάρος το αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου το ελληνικό δημόσιο;
3. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως το ελληνικό δημόσιο είχε αρχίσει να καταβάλει τεράστια ποσά ως αποζημιώσεις για τις απαιτήσεις παρελθόντος των κατασκευαστών λόγω συνδρομής γεγονότων καθυστέρησης χωρίς να έχουν απαντηθεί κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με αυτό;
4. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως το ελληνικό δημόσιο με τις τροποποιημένες συμβάσεις θα πλήρωνε πολύ περισσότερα χρήματα από την αρχικώς προβλεπόμενη χρηματοδοτική συμβολή του στα έργα;
5. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως αυτά τα επιπλέον ποσά που θα πληρώσει το ελληνικό δημόσιο θα αφαιρεθούν από το ΕΣΠΑ, δηλαδή πως θα απενταχθούν -ουσιαστικά θα ακυρωθούν- μικρά και μεσαία περιφερειακά έργα, έργα που αφενός είναι μεγαλύτερης έντασης εργασίας από τα μεγάλα και αφετέρου συμβάλλουν στην αμεσότερη εμπλοκή μικρών και μεσαίων εργοληπτικών επιχειρήσεων;
6. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως οι νέες τιμές των διοδίων υπολογίσθηκαν μεν με βάση τις αρχικές συμβάσεις, αλλά τότε είχαν προβλεφθεί για τελειωμένα και πλήρη έργα και, βέβαια, με διαφορετικές χρηματοδοτικές συμβολές των μερών, ενώ τώρα το ελληνικό δημόσιο πληρώνει πολύ περισσότερα (σχεδόν υπερδιπλάσια), για ημιτελή έργα, χωρίς να διεκδικεί συμμετοχή στον καθορισμό του ύψους των διοδίων;
7. Γνώριζαν ή δεν γνώριζαν πως από το φυσικό αντικείμενο των έργων παραχώρησης θα αποκόπτονταν μεγάλα τμήματα (Πάτρα-Πύργος-Τσακώνα στην Ολυμπία Οδό και Σπερχειός-Ξυνιάδα και Τρίκαλα–Γρεβενά στον Ε-65), που οψέποτε κατασκευαστούν θα κοστίσουν πρόσθετα -και πολλά- χρήματα στο ελληνικό δημόσιο;

Γνώριζαν, βέβαια. Τα έγραφαν οι εφημερίδες, τα αναπαρήγαγαν ιστοσελίδες και ιστολόγια, τα έδειχναν οι τηλεοράσεις, τα μετέδιδαν τα ραδιόφωνα. Γνώριζαν, αλλά απέφυγαν να τοποθετηθούν ως όφειλαν δημόσια για την κατάσταση αυτή. Διότι τότε, και υπό τη βάσανο της υποχρεωτικής λεπτομερούς διερεύνησης και αξιολόγησης των στοιχείων, θα κατέρρεε το σκηνικό που στήθηκε από την Κυβέρνηση για να παρουσιαστεί μία ολωσδιόλου προβληματική εξέλιξη ως μεγάλη επιτυχία.

…και το συμπέρασμα

Τελικά, σε αυτήν την κρίσιμη συγκυρία, και όσον αφορά το μείζον -τόσο για τον τεχνικό κόσμο, όσο και για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία- θέμα των συμβάσεων παραχώρησης, το μεν ΤΕΕ αποδείχθηκε κυριολεκτικά ανύπαρκτο, ο δε Πρόεδρός του παραβλέποντας όλα τα δεδομένα, πασιφανή και πρόδηλα για την ουσία των τροποποιήσεων των συμβάσεων αυτών, τοποθετήθηκε, εκών άκων, στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής με τρόπο τόσο στρεβλό και ελλιπή (για να χρησιμοποιήσουμε τις πλέον επιεικείς εκφράσεις), που θα προβλημάτιζε έντονα έως προσβολής οποιονδήποτε μηχανικό διαθέτει στοιχειώδη επαφή με την πραγματικότητα των έργων αυτών.

Δυστυχώς -αλλά, πάντως, όπως ήταν αναμενόμενο- στο θέμα της τροποποίησης των συμβάσεων παραχώρησης το ΤΕΕ και ο Πρόεδρός του αποδείχθηκαν πολύ κατώτεροι των περιστάσεων.

Αναγκαστικά θα επανέλθουμε…